مهمترین تفاوت این مرحله، تحریم شرکای ایران است، نه فقط خود ایران. یعنی یک شرکت خارجی ممکن است مستقیماً تحریم ایران نباشد، اما به دلیل همکاری با ایران، دسترسی خود به بخشهایی از نظام مالی آمریکا و دلار را از دست بدهد.
اولین اثر برای ایران، کاهش و گرانتر شدن درآمدهای ارزی است. فروش نفت و کالا ممکن است همچنان انجام شود، اما انتقال پول، بیمه، حملونقل و تسویه مالی دشوارتر و پرهزینهتر میشود.
فشار روی دلار و ریال افزایش پیدا میکند. کاهش دسترسی به ارز و افزایش تقاضای احتیاطی برای دلار، طلا و سایر داراییها میتواند فشار بیشتری بر ارزش ریال وارد کند.
تورم میتواند تشدید شود. وقتی واردات مواد اولیه، قطعات، تجهیزات و کالاها پرهزینهتر شود، هزینه تولید افزایش یافته و بخشی از آن در نهایت به قیمت مصرفکننده منتقل میشود.
فشار اصلی در نهایت به جامعه منتقل میشود: کاهش قدرت خرید، افزایش قیمت کالاها، کاهش سرمایهگذاری، افزایش نااطمینانی و فشار بیشتر بر خانوارهای دارای درآمد ثابت.
اما نقطه حساس، شرکای استراتژیک ایران هستند
چین، روسیه، هند، ترکیه و کشورهای منطقه در برابر یک انتخاب دشوار قرار میگیرند: ادامه تجارت با ایران یا کاهش ریسک مواجهه با سیستم مالی آمریکا.
چین مهمترین آزمون این سیاست است. پکن از شرکای اصلی اقتصادی ایران و خریداران نفت ایران است، اما شرکتها و بانکهای بزرگ چینی نیز نمیخواهند دسترسی خود به بازار و سیستم مالی آمریکا را به خطر بیندازند.
روسیه میتواند بخشی از فشار را خنثی کند، اما جایگزین کامل سیستم دلار نیست. استفاده از روبل، یوان، تهاتر و سازوکارهای غیردلاری میتواند ادامه تجارت را ممکن کند، ولی هزینه و پیچیدگی مبادلات را بالا میبرد.
کشورهای واسطه مانند امارات و ترکیه اهمیت ویژهای دارند. اگر بانکها، شرکتهای کشتیرانی و تجاری این کشورها از همکاری با ایران عقبنشینی کنند، مسیرهای تجاری ایران با جهان محدودتر و پرهزینهتر خواهد شد. گزارشهای امروز نیز از توقف تجارت امارات با ایران خبر دادهاند.
جمعبندی
هدف آمریکا لزوماً متوقف کردن کامل تجارت ایران نیست؛ هدف، افزایش هزینه تجارت با ایران است.
اگر این سیاست موفق شود، زنجیره اثرگذاری آن میتواند چنین باشد:
تحریم شرکای ایران → کاهش درآمد ارزی → فشار بر ریال → افزایش هزینه واردات → افزایش تورم → کاهش قدرت خرید → کاهش سرمایهگذاری و رشد اقتصادی
در واقع، آمریکا تلاش میکند ایران را فقط از نظر اقتصادی تحریم نکند، بلکه هزینه همکاری با ایران را برای دیگر کشورها آنقدر بالا ببرد که بخشی از شرکای تهران خودشان عقبنشینی کنند.
به همین دلیل، تحریم جدید را میتوان «محاصره مالی ایران از بیرون مرزها» دانست.
