وقتی کمبود ارز مثل سایهای سنگین روی اقتصاد میافتد ، افت صادرات غیرنفتی فقط یک عدد روی تابلو نیست؛ تبدیل میشود به زنجیرهای از ضربههای همزمان که بازار را مثل یک ساعت شنی وارونه خالی میکند.کمبود ارز معمولاً نتیجه ترکیبی از این عوامل می توان به تحریمها ، افت درآمد نفت ، سیاستهای ارزی غلط ، محدودیتهای بانکی بینالمللی ، سیاستهای داخلی ناپایدار اشاره کرد ، وقتی این کمبود رخ میدهد، صادرات غیرنفتی وارد یک مسیر لغزنده میشود.
۱) محدودیت در تأمین مواد اولیه تولیدکنندگان
بخش زیادی از صادرات غیرنفتی ایران «صادرات صنعتی و معدنی با وابستگی به واردات» است. در اکثر صنایع حیاتی از جمله پتروشیمی به کاتالیست ، فولاد به الکترود ، صنایع غذایی به بستهبندی ، نساجی به الیاف ، دارو به مواد اولیه وقتی ارز کم میشود، واردات مواد اولیه دیرتر ، گرانتر و بعضا اصلا انجام نمیشود و نتیجه آن تولید کند میشود و صادرات افت میکند.
۲) سیاستهای ارزی سختگیرانه، نفس صادرکننده را میگیرد
در دوره کمبود ارز، دولت معمولاً نرخنامهایتر میشود و تعهدات بازگشت ارز (مثل نیما) سختتر میشود صادرکننده مجبور است ارز را با نرخ پایینتر عرضه کند انگیزه صادرات کاهش مییابد و بخشی از صادرات عملاً «غیراقتصادی» میشود صادرکننده مثل کسی است که محصول را با ۱۰ واحد قیمتی میفروشد اما مجبور است ۷ واحد قیمتی تحویل و رفع تعهد کند.
۳) ریسک تحریم و نقلوانتقال پول افزایش مییابد
در دوره کمبود ارز بانکهای خارجی همکاری کمتری میکنند یا بهتر است بگوییم کلا همکاری ها قطع میشود و هزینه جابهجایی پول بالا میرود و تاخیر در دریافت پول بیشتر میشود این یعنی بخش زیادی از صادرات کوچک و متوسط از چرخه حذف میشود و صادرکننده بزرگ میماندکه باید تعهدات غیر اقتصادی خود را رفع کند.
۴) کاهش قدرت خرید شرکای منطقهای
وقتی ایران با کمبود ارز روبهرو میشود و قیمت کالاهای داخلی بالا میرود، خریداران خارجی توان خریدشان را از دست میدهند.قیمت دلاری کالا بالا میشود و صادرات کوچ میکند.
۵) بیثباتی نرخ ارز = بیثباتی قراردادهای صادراتی
وقتی ارز از روزی به روز دیگر مثل آونگ رفتار میکند صادرکننده نمیتواند قیمت بدهد در نتیجه قراردادهای بلندمدت بسته نمیشود و خریدار خارجی به دنبال کشور با ثبات بیشتر میرود صادرات غیرنفتی به آرامی «پاک میشود»
۶) جهش هزینه حملونقل، انرژی و مالیات
کمبود ارز معمولاً با افزایش حاملهای انرژی و رشد شدید هزینه حمل و مالیاتستانی تهاجمی همراه میشود. اینها حاشیه سود صادرات را مثل یک پاککن چاق کم میکنند.
✅مخلص کلام:
در شرایط کمبود ارز صادرات غیرنفتی هم کاهش مییابد که منجبر به عرضه ارز کمتر میشود و کمبود ارز تشدید میشود یک چرخه معیوب ارزی شکل میگیرد که تا سیاستهای ارزی درست نشود صادرات دوباره جان نمیگیرد.
افت صادرات غیر نفتی در شرایط کمبود ارزی
وقتی کمبود ارز مثل سایهای سنگین روی اقتصاد میافتد ، افت صادرات غیرنفتی فقط یک عدد روی تابلو نیست؛ تبدیل میشود به زنجیرهای از ضربههای همزمان که بازار را مثل یک ساعت شنی وارونه خالی میکند.کمبود ارز معمولاً نتیجه ترکیبی از این عوامل می توان به تحریمها ، افت درآمد نفت ، سیاستهای ارزی غلط ، محدودیتهای بانکی بینالمللی ، سیاستهای داخلی ناپایدار اشاره کرد ، وقتی این کمبود رخ میدهد، صادرات غیرنفتی وارد یک مسیر لغزنده میشود.
