اخزا یا «اوراق خزانه اسلامی» اسناد بدهی دولت هستند که با نرخ مشخص و سررسید معین منتشر می‌شوند و بازدهی آن‌ها به‌عنوان نرخ بهره بدون ریسک در اقتصاد ایران شناخته می‌شود. هر تغییری در بازده اخزا، به‌سرعت روی سایر بازارها اثر می‌گذارد، زیرا سرمایه‌گذاران آن را معیار مقایسه برای تصمیم‌گیری قرار می‌دهند.

🔴در بورس (سهام) افزایش نرخ اخزا باعث افزایش جذابیت درآمد بدون ریسک میشود منجبر به خروج پول از سهام و شرکت ها میشود در مقابل کاهش نرخ اخزا باعث کاهش نرخ تنزیل و افزایش ارزش‌گذاری سهام و جذابیت بازار سهام میشود به طور خلاصه افزایش نرخ اخزا منجبر به نرخ تنزیل جریان نقدی شرکت‌ها افزایش یابد و ارزش منصفانه سهام کاهشی شود.

نرخ اخزا ↑ → نرخ تنزیل جریان نقدی شرکت‌ها ↑ → ارزش منصفانه سهام ↓

بازار سهام بیشترین حساسیت را نسبت به نرخ اخزا دارد.زمانی که نرخ بازده این اوراق افزایش می‌یابد، عملاً سود مطمئن و بدون ریسک بالا می‌رود. در چنین شرایطی، سرمایه‌گذار ریسک‌گریز ترجیح می‌دهد پول خود را از سهام خارج کرده و وارد اوراق بدهی کند. در تحلیل بنیادی نیز نرخ اخزا برای محاسبه نرخ تنزیل استفاده می‌شود، بنابراین افزایش آن باعث افت ارزش ذاتی شرکت‌ها می‌شود.

افزایش نرخ اخزا → کاهش جذابیت سهام → خروج پول از بازار → افت قیمت‌ها

کاهش نرخ اخزا → افزایش جذابیت سهام → ورود نقدینگی → رشد بورس


🔴طلا و ارز دارایی‌های تورم‌محور و ضدریسک هستند. نرخ اخزا دو اثر مشخص بر آن‌ها دارد :

نرخ اخزا بالا → افزایش هزینه فرصت نگهداری طلا و ارز → فشار کوتاه‌مدت نزولی

نرخ اخزا پایین → کاهش جذابیت بدهی → حرکت سرمایه به سمت طلا و ارز

البته در ایران نقش نرخ اخزا ضعیف‌تر از عوامل کلان مانند کسری بودجه، رشد نقدینگی، انتظارات تورمی و شرایط سیاسی است. اما در بازه‌های زمانی ۱ تا ۳ ماهه، تغییرات نرخ اخزا می‌تواند رفتار معامله‌گران طلا و ارز را جهت‌دهی کند.


🔴اثر نرخ اخزا بر صندوق‌های درآمد ثابت
صندوق‌های درآمد ثابت بخش قابل توجهی از دارایی خود را روی اخزا و سایر اوراق دولتی سرمایه‌گذاری می‌کنند. بنابراین تغییر نرخ اخزا دو پیامد دارد:

افزایش نرخ اخزا → افت قیمت اوراق قبلی صندوق‌ها → کاهش NAV ابطال

کاهش نرخ اخزا → افزایش ارزش اوراق موجود → رشد NAV صندوق‌ها

همچنین بازدهی جدید صندوق‌ها متناسب با نرخ روز اخزا تنظیم می‌شود.


🔴بازار مسکن کمتر از سایر بازارها به نرخ اخزا پاسخ می‌دهد اما رابطه‌ای غیرمستقیم میان آن‌ها وجود دارد:
نرخ بهره بالا، انگیزه سفته‌بازی در مسکن را کاهش می‌دهد و باعث رکود می‌شود و نرخ بهره پایین، سرمایه را به سمت دارایی‌های فیزیکی مانند مسکن سوق می‌دهد.این اثر معمولاً در دوره‌های یک‌ساله قابل مشاهده است و کوتاه‌مدت نیست.


🔴در مدل‌های ارزش‌گذاری مانند جریان نقدی تنزیل‌شده (DCF)، نرخ بدون ریسک یکی از ورودی‌های اصلی است. چون اخزا نرخ بدون ریسک را تعیین می‌کند:

نرخ اخزا بالاتر → نرخ تنزیل بالاتر → ارزش فعلی جریان نقدی کمتر → ارزش شرکت پایین‌تر

نرخ اخزا پایین‌تر → نرخ تنزیل پایین‌تر → ارزش شرکت بالاتر

به همین دلیل تغییرات نرخ اخزا به‌سرعت وارد قیمت سهام می‌شود.


🔴اثر نرخ اخزا بر تصویر مالی دولت
نرخ بازده اخزا فقط یک عدد در بازار نیست؛ بلکه پیام مستقیمی درباره وضعیت بودجه دولت دارد و افزایش نرخ اخزا معمولاً ناشی از کمبود نقدینگی دولت و انتشار سنگین اوراق است.کاهش نرخ اخزا نشانه آرامش نسبی در سیاست پولی و مالی یا خرید اوراق توسط نهادهای مالی است.این مسئله برای فعالان بازار سرمایه اهمیت دارد، زیرا نشان‌دهنده آینده سیاست‌های مالی و پولی کشور است.


✅جمع بندی :
اخزا به‌عنوان نرخ بدون ریسک، نقطه محوری کل اقتصاد ایران است و تغییرات آن می‌تواند جهت حرکت اغلب بازارها را تعیین کند:

بازار سهام: رابطه معکوس و سریع
طلا و ارز: اثر کوتاه‌مدت، اما اهمیت کمتر نسبت به عوامل کلان
صندوق‌های درآمد ثابت: رابطه مستقیم و قوی
مسکن: رابطه کند و غیرمستقیم
ارزش‌گذاری شرکت‌ها: اثر بنیادی و مهم