اختلاف میان نرخ رسمی دلار در سامانه نیما و نرخ غیررسمی‌ای (که اغلب با دلار آزاد یا نرخ توافقی بازار آزاد هم‌راستاست) به بیش از 80٪ رسیده است.این عدد وقتی به‌صورت درصد اختلاف نسبت به دلار نیمایی گزارش می‌شود، نشان‌دهنده فاصله شدید بین نرخ‌های رسمی و نرخ‌هایی‌ست که معامله‌گران در بازار غیررسمی و تتر/بازار آزاد به آن اشاره می‌کنند.

⁉️ معنای این «شکاف» چیست؟
نرخ ارز معامله‌شده در سامانه نیما، جایی که صادرکنندگان ارز حاصل از صادرات را عرضه و واردکنندگان ارز برای واردات کالا تهیه می‌کنند. این نرخ معمولاً کمتر از نرخ بازار آزاد است و از سوی بانک مرکزی گزارش می‌شود. بازار آزاد یا نرخ‌های توافقی غیررسمی بین معامله‌گران اعلام می‌شود. این نرخ‌ها می‌توانند با دلار آزاد یا بازار غیررسمی هماهنگ باشند و اغلب بالاتر از نرخ نیمایی هستند.وقتی گفته می‌شود اختلاف بیش از 80٪ است، یعنی مثلاً اگر دلار نیمایی مثلاً حدود 71-72 هزار تومان باشد و نرخ غیررسمی به حدود 120-130 هزار تومان در برخی کانال‌ها برسد، اختلاف بین این دو حدود بیش از 80٪ خواهد شد.

🔴این اختلاف عمیق می‌تواند نشانه‌ی چند وضعیت ساختاری در بازار ارز باشد:
ناتوانی سیاست‌گذار در همسان‌سازی نرخ‌ها
• نرخ‌های رسمی و نرخ‌هایی که در بازار غیررسمی شکل می‌گیرد به‌طور فزاینده‌ای از هم فاصله گرفته‌اند، که نشان‌دهنده چالش در ابزارهای سیاست‌گذاری و مدیریت عرضه و تقاضای ارز است.

انتظارات تورمی نااطمینان‌آفرین
• معامله‌گران ممکن است به‌دلیل انتظارات تورمی یا کمبود عرضه در بازار رسمی، به بازار آزاد و نرخ‌های غیررسمی گرایش پیدا کنند، که خود باعث تشدید اختلاف می‌شود.

رانت و نقش کانال‌های غیررسمی
• وقتی نرخ‌های غیررسمی به‌طور چشمگیر بالاتر از نرخ رسمی باشد، این می‌تواند انگیزه رانت‌جویی و معاملات در کانال‌های غیررسمی را تقویت کند.

✅عبور این اختلاف از حدود 80٪ بازتاب‌دهنده وضعیت ناپایدار قیمت ارز، ضعف تطبیق‌پذیری نظام ارزی رسمی با واقعیت‌های بازار و تلاطم در انتظارات معامله‌گران است.