نقش چین در توافق احتمالی ایران و آمریکا؛ چرا پکن از «توافق کنترلشده» سود میبرد؟در نگاه اول شاید تصور شود چین مخالف هرگونه توافق میان ایران و آمریکا است؛ زیرا نزدیکی تهران و واشنگتن میتواند نفوذ اقتصادی و سیاسی پکن در ایران را کاهش دهد. اما واقعیت پیچیدهتر از این است.چین نه از تشدید تنش استقبال میکند و نه از عادیسازی کامل روابط ایران و آمریکا. آنچه برای پکن بیشترین ارزش را دارد، ثبات منطقه، امنیت انرژی و حفظ نفوذ اقتصادی خود است. به همین دلیل، مطلوبترین سناریو برای چین، توافقی است که تنشها را کاهش دهد اما موازنه قدرت در منطقه را بهطور کامل به نفع آمریکا تغییر ندهد.رتبهبندی مهمترین منافع چین از توافق ایران و آمریکا
رتبه اول | امنیت انرژی و جلوگیری از اختلال در صادرات نفتبزرگترین دغدغه چین، امنیت انرژی است. این کشور بزرگترین واردکننده نفت جهان محسوب میشود و بخش قابل توجهی از نفت مورد نیاز خود را از خاورمیانه تأمین میکند.هرگونه درگیری نظامی میان ایران و آمریکا میتواند تنگه هرمز را با خطر مواجه کند؛ گذرگاهی که بخش مهمی از نفت جهان از آن عبور میکند.از دید پکن، جلوگیری از جنگ و حفظ جریان پایدار صادرات نفت، مهمترین منفعت هر توافق احتمالی است.
رتبه دوم | ثبات قیمت نفت و حمایت از رشد اقتصادی چیناقتصاد چین به شدت به انرژی ارزان وابسته است.وقتی تنشهای ژئوپلیتیکی افزایش مییابد، قیمت نفت نیز رشد میکند و هزینه تولید، حملونقل و صادرات چین بالا میرود.بنابراین کاهش تنش میان ایران و آمریکا میتواند از جهشهای شدید قیمت نفت جلوگیری کرده و به ثبات اقتصاد چین کمک کند.
رتبه سوم | گسترش سرمایهگذاری در ایراندر صورت کاهش یا رفع تحریمها، اجرای پروژههای بزرگ برای شرکتهای چینی آسانتر خواهد شد.زمینههایی مانند:• انرژی• پتروشیمی• راهآهن و حملونقل• بنادر• معادن• فناوریهمگی میتوانند فرصتهای سرمایهگذاری جدیدی برای چین ایجاد کنند؛ موضوعی که با پروژه «کمربند و جاده» نیز همراستا است.
رتبه چهارم | افزایش اعتبار دیپلماتیک چینچین طی سالهای اخیر تلاش کرده خود را به عنوان یک قدرت میانجی در جهان معرفی کند.موفقیت در کاهش تنشهای خاورمیانه، جایگاه بینالمللی پکن را تقویت میکند و نشان میدهد چین صرفاً یک قدرت اقتصادی نیست، بلکه توان اثرگذاری سیاسی نیز دارد.
رتبه پنجم | افزایش تجارت منطقهایکاهش ریسکهای سیاسی معمولاً باعث رشد تجارت، حملونقل دریایی و سرمایهگذاری خارجی میشود.این موضوع نه تنها به سود ایران، بلکه به سود شرکتهای چینی فعال در منطقه نیز خواهد بود.اما چین چه چیزهایی را ممکن است از دست بدهد؟هر توافقی برای چین فقط مزیت ندارد.مهمترین هزینههای احتمالی عبارتاند از:کاهش تخفیف نفت ایراندر سالهای تحریم، چین توانسته نفت ایران را با تخفیفهای قابل توجه خریداری کند.اگر تحریمها کاهش یابد، ایران مشتریان بیشتری خواهد داشت و احتمالاً این تخفیفها کمتر میشود.افزایش رقابت شرکتهای غربیبا کاهش محدودیتها، شرکتهای اروپایی و حتی آمریکایی نیز میتوانند وارد بازار ایران شوند.در نتیجه سهم بازار شرکتهای چینی نسبت به دوران تحریم کاهش پیدا میکند.کاهش وابستگی اقتصادی ایران به چینتحریمها باعث شده بود چین یکی از اصلیترین شرکای تجاری ایران باشد.با باز شدن مسیرهای جدید، ایران گزینههای بیشتری برای همکاری اقتصادی خواهد داشت و قدرت چانهزنی چین تا حدی کاهش مییابد.جمعبندیاگر منافع چین را از نظر اهمیت رتبهبندی کنیم، تصویر زیر به دست میآید:
امنیت انرژی و جلوگیری از جنگ در خلیج فارس
ثبات قیمت نفت و حمایت از رشد اقتصادی
حفظ و توسعه سرمایهگذاری در ایران
افزایش نفوذ دیپلماتیک و جایگاه جهانی
گسترش تجارت منطقهای
️که در مقابل ، مهمترین هزینههای احتمالی برای چین عبارتاند از کاهش تخفیف نفت ایران، افزایش حضور رقبای غربی و کاهش وابستگی اقتصادی ایران به پکن.نتیجهگیریبرخلاف تصور رایج، چین نه خواهان شکست کامل مذاکرات است و نه از نزدیکی کامل ایران و آمریکا استقبال میکند. راهبرد پکن بر پایه «ثبات همراه با حفظ نفوذ» شکل گرفته است.از نگاه چین، بهترین سناریو توافقی است که ریسک جنگ را کاهش دهد، جریان انرژی را حفظ کند و همزمان جایگاه اقتصادی و ژئوپلیتیکی این کشور در ایران و منطقه را تضعیف نکند.
