شاخص مدیران خرید یا شامخ یکی از مهم‌ترین ابزارهای تحلیل وضعیت اقتصادی است که به‌ویژه در بخش‌های صنعتی و خدماتی کاربرد فراوانی دارد. این شاخص با جمع‌آوری اطلاعات از مدیران خرید بنگاه‌ها و صنایع مختلف، تغییرات در فعالیت‌های اقتصادی را در مقایسه با ماه‌های قبل اندازه‌گیری می‌کند و تصویر دقیقی از رونق، رکود یا ثبات اقتصادی ارائه می‌دهد. شامخ به‌عنوان یک معیار پیش‌بینی برای بررسی وضعیت تولید، سفارشات جدید، اشتغال و روندهای اقتصادی، به تصمیم‌گیران اقتصادی، سرمایه‌گذاران و تحلیلگران کمک می‌کند تا چشم‌انداز بهتری از شرایط حال و آینده اقتصاد داشته باشند.

شاخص شامخ :
شاخص مدیران خرید (PMI)، یک شاخص اقتصادی است که برای ارزیابی وضعیت فعالیت‌های اقتصادی در بخش‌های مختلف از جمله صنعت و خدمات استفاده می‌شود. این شاخص از طریق نظرسنجی از مدیران خرید در بنگاه‌ها و صنایع مختلف به‌دست می‌آید و تغییرات در فعالیت‌های اقتصادی را نسبت به ماه‌های گذشته اندازه‌گیری می‌کند. شاخص شامخ بر اساس پاسخ‌های مدیران خرید به پرسش‌هایی در خصوص سفارشات جدید، تولید، موجودی انبارها وضعیت اشتغال و تامین‌کنندگان محاسبه می‌شود. عدد حاصل از این شاخص بین ۰ تا ۱۰۰ قرار می‌گیرد، که عدد ۵۰ به‌عنوان نقطه تعادل تلقی می‌شود. اگر شاخص بالای ۵۰ باشد، نشان‌دهنده بهبود وضعیت اقتصادی در مقایسه با ماه قبل است، در حالی که عدد زیر ۵۰ از رکود یا کاهش فعالیت‌های اقتصادی حکایت دارد. شاخص شامخ به‌عنوان ابزاری معتبر برای پیش‌بینی روندهای اقتصادی و تحلیل وضعیت بخش‌های صنعتی و خدماتی در نظر گرفته می‌شود.

اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران از سال ۱۳۹۷ اقدام به اجرای طرح شاخص مدیران خرید (شامخ) کرده است. این شاخص با هدف ارزیابی وضعیت اقتصادی بخش صنعت در کشور طراحی شده و اطلاعات دقیقی از وضعیت تولید، تقاضا و روندهای اقتصادی در صنایع مختلف ارائه می‌دهد.
شاخص شامخ در ایران با استفاده از نظرسنجی از مدیران خرید در بخش‌های مختلف صنعتی به‌دست می‌آید و وضعیت سفارشات جدید، تولید، استخدام، تحویل سفارشات و سایر جنبه‌های اقتصادی را بررسی می‌کند. این اطلاعات به‌ویژه برای تحلیل وضعیت کسب‌وکارها، تصمیم‌گیری‌های اقتصادی و پیش‌بینی وضعیت آینده بخش‌های صنعتی بسیار مفید است.
در طرح شامخ ایران، حدود ۴۰۰ کارگاه صنعتی بزرگ و فعال در گروه‌های مختلف صنعتی نظیر صنایع غذایی، نساجی، شیمیایی، فلزی، ماشین‌سازی و سایر صنایع مشارکت دارند و داده‌های مورد نیاز از طریق پرسشنامه‌های الکترونیکی جمع‌آوری می‌شود. به این ترتیب، شاخص شامخ ایران به‌عنوان ابزاری کلیدی برای تحلیل وضعیت اقتصادی کشور در بخش صنعت، به تصمیم‌گیرندگان اقتصادی، سرمایه‌گذاران و سیاست‌گذاران کمک می‌کند تا ارزیابی دقیقی از شرایط اقتصادی داشته باشند و تصمیمات بهتری اتخاذ کنند.

🟢گروه‌های صنعتی مورد بررسی در شامخ
در طرح شامخ ایران، بنگاه‌ها در ۱۲ گروه صنعتی مختلف طبقه‌بندی می‌شوند. این گروه‌ها عبارت‌اند از:
صنایع غذایی
صنایع نساجی
صنایع پوشاک و چرم
صنایع شیمیایی
صنایع فلزی
صنایع لاستیک و پلاستیک
صنایع ماشین‌سازی و لوازم خانگی
صنایع فرآورده‌های نفت و گاز
صنایع کانی غیرفلزی
صنایع تولید وسایل نقلیه و قطعات وابسته
صنایع چوب، کاغذ و مبلمان
سایر صنایع

🟢نحوه محاسبه شاخص شامخ
محاسبه شاخص مدیران خرید (PMI) یاشاخص شامخ یک فرایند دقیق است که از طریق جمع‌آوری اطلاعات از مدیران خرید بنگاه‌های مختلف صنعتی و خدماتی صورت می‌گیرد. این شاخص یکی از ابزارهای کلیدی برای ارزیابی وضعیت اقتصادی کشورها و صنایع است که برای محاسبه شاخص PMI، یک پرسشنامه استاندارد به مدیران خرید شرکت‌ها ارسال می‌شود واین پرسشنامه‌ها شامل ۱۲ سوال است که به وضعیت اقتصادی بخش‌های مختلف صنعت و خدمات می‌پردازد. سوالات عموما به ۵ عامل اصلی مرتبط هستند که تغییرات آن‌ها می‌تواند بر وضعیت اقتصادی تاثیرگذار باشد:

سفارشات جدید: به عنوان یکی از مهم‌ترین شاخص‌ها برای بررسی تقاضا در بازار
میزان تولید: نشان‌دهنده وضعیت تولید در شرکت‌ها
میزان اشتغال: بررسی تغییرات در نیروی کار و استخدام‌ها
وضعیت انبارها: شامل بررسی موجودی کالاها و مواد اولیه
وضعیت تامین‌کنندگان و تحویل‌ها: به تاخیر یا سرعت در تحویل سفارشات می‌پردازد


🔴تفسیر شاخص شامخ :

عدد ۵۰: اگر عدد شاخص PMI دقیقا برابر ۵۰ باشد، نشان‌دهنده این است که وضعیت اقتصادی هیچ تغییری نسبت به ماه گذشته نداشته است.

عدد بالای ۵۰: اگر شاخص PMI بالاتر از ۵۰ باشد، به این معنا است که اقتصاد در حال رشد است و وضعیت بهبود یافته است. هر چه عدد بالاتر باشد، میزان بهبود بیشتر است. به عبارت دیگر، شاخص‌هایی مثل سفارشات جدید، تولید و اشتغال به‌طور کلی افزایش یافته‌اند.

عدد کمتر از ۵۰: اگر شاخص PMI کمتر از ۵۰ باشد، این نشان‌دهنده کاهش یا رکود اقتصادی است. این به این معنا است که شرایط اقتصادی بدتر شده است. به عبارت دیگر، تولید، اشتغال و سایر شاخص‌ها در حال کاهش هستند.


✅مزایای استفاده از شاخص شامخ:
ارائه تصویر واضح از وضعیت اقتصادی
پیش‌بینی روندهای اقتصادی
پوشش بخش‌های مختلف اقتصادی
اطلاعات به‌موقع و قابل دسترس

❗معایب استفاده از شاخص شامخ:
عدم پوشش کامل بخش‌های اقتصادی
وابستگی به نظرسنجی‌ها
تمرکز بر جنبه‌های خاص اقتصادی

✅جمع‌بندی:

به طور کلی، شاخص مدیران خرید (شامخ) یا PMI به‌عنوان یک ابزار حیاتی برای تحلیل وضعیت اقتصادی، به‌ویژه در بخش‌های صنعتی و خدماتی، نقشی کلیدی در پیش‌بینی روندهای اقتصادی ایفا می‌کند. این شاخص با اندازه‌گیری تغییرات در تولید، سفارشات جدید، اشتغال و سایر عوامل اقتصادی، اطلاعات دقیق و قابل‌اعتمادی در خصوص وضعیت رونق، رکود یا ثبات ارائه می‌دهد. از آنجا که شامخ به‌طور ماهانه منتشر می‌شود، به تصمیم‌گیران اقتصادی، تحلیلگران بازار و سرمایه‌گذاران این امکان را می‌دهد که با درک بهتری از شرایط فعلی، تصمیمات آگاهانه‌تری اتخاذ کنند. همچنین، این شاخص به‌منظور ارزیابی دقیق‌تر وضعیت بخش صنعت و کسب‌وکارهای کشور مورد استفاده قرار می‌گیرد و می‌تواند در تصمیمات اقتصادی کلان کشور نقش موثری ایفا کند.
مرکز پژوهش‌های اتاق ایران طی بررسی اخیر درباره شاخص مدیران خرید (شامخ)، گزارشی منتشر کرده است که نشان می‌دهد در خردادماه 1404 این شاخص در بخش کل اقتصاد و در بخش صنعت کشور نسبت به ماه قبل آن نه تنها کاهش یافته بلکه شدت آن بیشتر شده و وضعیت به مراتب بدتر را نشان می‌دهد به‌طوری‌که یکی از کم‌ترین مقادیر خود را به ثبت رسانده است.

گزارش شامخ مربوط به خرداد ماه بیانگر آن است که بخش کل اقتصاد و بخش صنعت در هر پنج مؤلفه اصلی با کاهش قابل توجهی روبه‌روست. در واقع کاهش هم‌زمان همه مولفه‌های ذیل آن‌ها وضعیت مناسبی را پیش روی کل اقتصاد ترسیم نمی‌کند و نگرانی‌ها نسبت به روند یاد شده و انتظاراتی که فعالان اقتصادی اظهار داشتند را افزایش می‌دهد.

بررسی‌ها در این گزارش نشان می‌دهد که تداوم قطعی انرژی و آب واحدهای اقتصادی و تجاری، تحمیل جنگ دوازده روزه و نااطمینانی شکل گرفته برای صاحبان کسب‌وکار و سخت‌گیری تعهدات ارزی و نظایر آن، رقم این شاخص را به یکی از کم‌ترین مقادیر در سری زمانی خود طی سال‌های اخیر کشانده است.

نتایج شامخ گویای این واقعیت است که علاوه بر مشکلات موجود در دو سوی عرضه و تقاضا، فضای کلی صنعت و اقتصاد نیز با نااطمینانی‌های فزاینده‌ای مواجه است و همگی موجب کاهش انگیزه سرمایه‌گذاری و افزایش تردید میان تولیدکنندگان و صادرکنندگان و افزایش تعدیل نیروی انسانی موجود در واحدهای اقتصادی شده‌اند.

باید مدنظر داشت که نتایج این نظرسنجی‌ها با روند داده‌های نهادهای آماری کشور سازگاری دارد. بنابراین برای مهار این وضعیت، اقداماتی نظیر حمایت مؤثر از واحدهای اقتصادی و صنعتی مؤثر در زنجیره تأمین، مدیریت کمبود انرژی، تسهیل در تأمین مواد اولیه، بازنگری در سیاست‌های ارزی، حمایت از تقاضای داخلی و تحرک تقاضا برای خرید برخی از اقلام تولید داخل در شرایط اضطرار، در افق حداقل یکساله، توصیه می‌شود.

✅ متن گزارش شامخ مربوط به خردادماه 1404 از اینجا در دسترس است.